พลังงานชีวมวลจากไม้ยางพารา: โอกาสและความท้าทาย

ไม้ยางพารามีข้อได้เปรียบที่เชื้อเพลิงชีวมวลอื่นในไทยไม่มี คือ ซัพพลายที่คาดการณ์ได้ เพราะผูกกับรอบโค่นปลูกใหม่ ไม่ใช่ฤดูเก็บเกี่ยว แต่ก็มีข้อจำกัดที่ต้องจัดการจริงจัง

ทำไมไม้ยางพาราถึงต่างจากชีวมวลอื่น

เศษวัสดุเกษตรส่วนใหญ่ เช่น แกลบ หรือชานอ้อย มีตามฤดูเก็บเกี่ยว ปีหนึ่งมีช่วงที่ล้นและช่วงที่ขาด

ไม้ยางพารามาจากการโค่นสวนที่หมดรอบกรีด ซึ่งเกิดขึ้นกระจายตลอดปีและคาดการณ์ได้จากอายุสวน สวนที่อายุเกิน 25 ปีหรือให้น้ำยางน้อยลงเข้าเกณฑ์ขอทุนปลูกแทนจากการยางแห่งประเทศไทย เจ้าของสวนจึงโค่นเมื่ออายุราว 25 ปีขึ้นไป

ด้วยพื้นที่ปลูก 23.82 ล้านไร่ทั่วประเทศ และ 13.65 ล้านไร่ในภาคใต้ (ปี 2567) ปริมาณไม้จากรอบโค่นจึงมีขนาดที่รองรับอุตสาหกรรมได้จริง

ส่วนไหนของต้นใช้ทำอะไร

ท่อนไม้คุณภาพดี ไปโรงเลื่อยและเฟอร์นิเจอร์ ได้ราคาสูงกว่าเป็นเชื้อเพลิงมาก

กิ่งก้านและปลายไม้ เป็นวัตถุดิบชิ้นไม้สับหลัก

ตอและราก เนื้อแน่นให้ความร้อนดี แต่ต้องคัดดินออกก่อน

ขี้เลื่อยจากโรงเลื่อย เป็นวัตถุดิบไม้อัดเม็ดที่ดีเพราะละเอียดอยู่แล้ว

การแยกแบบนี้สำคัญ เพราะคนที่บอกว่าใช้ "ไม้ยางพารา" อาจหมายถึงคนละส่วนกัน และค่าความร้อนกับปริมาณขี้เถ้าต่างกัน

ข้อได้เปรียบ

คุณภาพสม่ำเสมอกว่าเศษไม้รวม เพราะมาจากพืชชนิดเดียว อายุใกล้เคียงกัน ต่างจากไม้รวมที่ค่าความร้อนแกว่งตามว่าล็อตนั้นได้ไม้อะไร

อยู่ใกล้ผู้ใช้ โรงงานภาคใต้ส่วนใหญ่อยู่ห่างจากแหล่งวัตถุดิบไม่เกินสองสามชั่วโมง

ไม่แย่งพื้นที่อาหาร เป็นผลพลอยได้จากพืชที่ปลูกเพื่อน้ำยางอยู่แล้ว ไม่ได้ปลูกเพื่อเผา

ความท้าทายที่ต้องยอมรับ

ความชื้นสูงและแปรปรวนตามฤดู ไม้ที่โค่นหน้าฝนชื้นกว่าหน้าแล้งชัดเจน กระทบทั้งค่าความร้อนและน้ำหนักที่ขนต่อเที่ยว

สิ่งเจือปนจากดิน โดยเฉพาะส่วนตอและราก ถ้าคัดไม่ดี ขี้เถ้าจะสูงและอุปกรณ์สึกเร็ว

การแข่งขันกับอุตสาหกรรมไม้แปรรูป เมื่อราคาเฟอร์นิเจอร์ดี ท่อนไม้คุณภาพจะไปทางนั้น เหลือส่วนที่เป็นเชื้อเพลิงน้อยลง

โลจิสติกส์ ชีวมวลกินปริมาตรมาก ค่าขนส่งเป็นสัดส่วนใหญ่ของราคาส่งมอบ เกินระยะหนึ่งจะไม่คุ้ม

สิ่งที่ตัดสินว่าโครงการจะไปได้ไหม

ไม่ใช่ว่ามีไม้พอไหม แต่คือสามข้อนี้

1. ระยะทางจากแหล่งวัตถุดิบ ทุกกิโลเมตรมีต้นทุน
2. ความสามารถในการคัดแยก ตัวแปรที่กระทบขี้เถ้าและอายุอุปกรณ์มากที่สุด
3. ความสม่ำเสมอระหว่างล็อต สำคัญกว่าค่าเฉลี่ยที่สวยงาม

โรงงานเราอยู่ที่ตรัง กลางพื้นที่ปลูกภาคใต้ คัดสิ่งเจือปนก่อนแปรรูปทุกล็อต ดูพื้นที่จัดส่งหรือโทร 092-392-2292

ที่มาของข้อมูล

• สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร, ปริมาณการผลิตยางพารา ระดับประเทศ ภาค และจังหวัด (ข้อมูล ณ 7 ก.ค. 2569)
• การยางแห่งประเทศไทย, คู่มือสำหรับประชาชน: การขอรับทุนสงเคราะห์ปลูกแทน
• ERIA, Chapter 2: Rubberwood supply